پاچنگ

www.pachng@gmail.com

سیهون

شرح حال هوشنگ سيحون:

متولد 2479 (1299) در تهران

تا سال 2499 (1319) مشغول تحصيل در دبستان و دبيرستان بوده است ( در تهران).

در سال 2499 ديپمله متوسطه گرفته است.

از سال 2499 تا 2503 (1323) موفق به اخذ پايان نامه مهندسي در رشته معماري شد. بين سالهاي 2504(1324) و 2508 (1328) در پاريس در دانشكده هنرهاي زيبا در رشته معماري ادامه تحصيل داده و در همين سال به دريافت ديپلم معماري از دانشكده فوق موفق شده است.

بلافاصله به ايران مراجعه نموده و با سمت دانشيار در دانشكده هنرهاي زيباي دانشگاه تهران و مسئول يك كارگاه معماري مشغول تدريس شده است و 5 سال بعد بع مقام استادي ارتقاع يافته است در سال 2521 (1341)به مقام رياست دانشكده هنرهاي زيبا انتخاب و مشغول انجام وظيفه شده است. بنيانگذاري رشته شهرسازي و رشته هاي موسيقي و تئاتر در دانشكده هنرهاي زيبا و همچنين به وجود آوردن دفتر فني دانشكده از اقدامات سالهاي 27-2521 ( 47-1341) او است . در سال 2527 (1347) از سمت رياست دانشكده استعفاء داد. در اين سال در اولين انتخابات انجمن شهر تهران به عضويت انجمن شهر تهران درآمد و به عنوان رئيس كميسيون شهرسازي در انجمن مشغول انجاو وظيفه شد و در اواخر دوره چهارساله انجمن از سمت خود استعفاء داد و در دفتر شخصي خود مشغول ادامه كار شد. اين دفتر از سال 2508 (1328) تاسيس شده است كه تا هم اكنون به فعاليت خود ادامه ميدهد و تمام آثار معماري مهندسي سيحون از همين دفتر طرح ريزي شده است.

وي چند دوره پياپي نيز به عنوان عضو و نايب رئيس انجمن انتخاب شده است در شوراهاي متعددي از جمله شوراي دانشگاه تهران، شوراي مركزي دانشگاهها،شوراي عالي شهرسازي،شوراي عالي آثار باستاني و ابنيه تاريخي،شوراي عالي ارزشيابي(وزارت علوم)، شوراي ايكوموس و نيز در كميسيون ها و كميته هاي متعدد شركت داشته است. عضو هيات امناي مدرسه عالي ساختمان و موسسات آموزشي فرح بوده و ميباشد. فعاليتهاي مفصلي در امر معماري كشور داشته است كه به ترتيب زماني شرح داده شده است.

او در سمينارها و سخنرايهاي متعدد در نقاط مختلف ايران شركت داشته است در شهرهاي پاريس،آكسفورد،شيكاگو،لوي آنجلس،روم،پائرم،صوفيه ،آتن،مسكو و دهلي نو در باي هنر و معماري سخنراني نموده است.

با اخذ نشانهاي درجه 3 همايون درجه 1 آباداني نشان هنر و نشان سپاس مفتخر شده است. در نقاط مختلف جهان آثار نقاشي او به نمايش گذاشته شده است. از جمله در تهران چند بار به صورت انفرادي و جمعي،در آمريكا در دانشگاه سانتا باربارا به صورت انفرادي در دانشگاه ماساچوست به اتفاق پيكاسو و سالوادور دالي و در پاريس به صورت انفرادي كارهاي نقاشي او هم اكنون در كلكسيون هاي شخصي علياحضرت شهبانوي ايران و جمعي از هنر دوستاني ايراني و در فرانسه و در آمريكا در بعضي كلكسيونهاي شخصي و در چهار دانشگاه مهم آمريكا در كلكسيون دانشكده مربوطه نگهداري مي شود: دانشكده هاروارد،دانشكده ام آي تي، واشينگتن يونيورسيتي و بركلي.

در اغلب روزنامه هاي داخلي و خارجي مقالات و عقايد او در باب معماري و هنر به چاپ رسيده است و در مورد كارهايش بحث شده است.

كتابي تحت عنوان نگاهي به ايران در پاريس مشتمل بر يك قسمت از طرحهاي سيحون چاپ شده (1973)

فعاليتها

فعاليتهاي معماري هوشنگ سيحون در دوره هاي پنجساله گروه بندي شده اند و به تفضيل عبارتند از:

سالهاي 13-2508 (1333-1328)

- منزل و مطب دكتر فرهاد                                 تهران- خيابان پهلوي

-  منزل آقاي بابك

- ساختمانهاي پست فشار قوي                                1- در شمال پارك شهر

                                                                       2- در خيابان سي متري

- ساختمان ادرات مركز برق و همچنين

    انبارهاي مربوط به تاسيسات برق                      تهران

- منزل سرلشگر فيروز                                      تهران

- دفتر هوشنگ سيحون                                    تهران – خيابان شاه

ادرات آتش نشاني تهران (خوابگاهها و گاراژها)

- ساختمان آرامگاه بوعلي                                  همدان

    سالهاي 15-2512 (35-1332)

- منزل آقاي شيباني                                  دروس

- منزل آقاي محمدي                                تپه امانيه

- منزل آقاي مقدم                                   تپه امانيه

- سازمان نقشه برداري كل كشور               جاده قديم كرج

- آرامكاه نادر                                         مشهد

- كارخانه يخ سازي

  و ريسندگي كورس                                جاده شهر ري

- كانادا دراي                                         جاده جنوبي كرج

- پرورشگاه كودكان                                خيابان پهلوي

- سينما آسيا                                        خيابان شاه

    سالهاي 20-2515 (40-1335)

- سينما سانترال                                  ميدان 24 اسفند

- كانادا دراي                                      آبادان

- لابراتوار عبيدي و شركاء                      جاده قديم شميران

- منزل آقاي بشارت                            الهيه

- منزل آقاي فرازيان                          زرگنده

- منزل آقاي دكتر كاظمي                   شميران

- منزل خانم ابتهاج                            زعفرانيه

- مجموعه ويلاهاي آقاي آقاسي پور                      سلطنت آباد

- منزل آقاي هدايت                                         دروس

- مجموعه ويلاهاي آقاي اپيك چي                     حصارك

- كتابخانه مجلس شوراي ملي                         با همكاري معماران محسن فروغي و                                                                            ظفر و صادق        

- آرامگاه خيام                                             نيشابور

- آرامگاه كمال الملك                                   نيشابور

           سالهاي 25-2520 (45-1340)

- تجديد بناي آرامگاه فردوسي                       طوس

اصل بنا در زمان اعليحضرت رضا شاه كبير و به وسيله معمار طاهرزاد بهزاد كه در آلمان تحصيل كرده بود بنا شده است.

- بناهاي اطراف آرامگاه فردوسي                       طوس

سالهاي 30-2525

- منزل دولت آبادي                                       نياوران

- ساختمان مركزي بانك سپه                         ميدان سپه

- منزل سيحون                                          دروس

- مجتمع آموزشي فرح                               جاده آرامگاه

- ضلع جديد بيمارستان ميثاقيه                    خيابان جامي

ضلع قديم به وسيله مهندس زارع شده است.

مجموعه كارهائي كه براي وزارت كشاورزي انجام گرفته است.

-      انبار دامي دهكده شركت تعاوني

- مجتمع آموزشي فرح بخش حرفه اي و تربيت معلم و بيمارستان در حال ساختمان از سال 2530 (1350)

- به بعد بازارچه اميرچخماق                             يزد

- منزل سيحون                                            در كلكان در راه شمشك

- طرحهاي                                                 مركز فرهنگي يزد

  شهرك لنجان اصفهان

مجتمع جهانگردي آبعلي

 

 

 

 

 

 

 

 

                                

 

 

بنا هاي يادماني هوشنگ سيحون –قسمت اول

بناهاي يادماني هوشنگ سيحون

هوشنگ سيحون در سال 1299 در تهران و در خانواده هنرمندي كه همگي اهل موسيقي بود ند به دنيا آمد .

او از كودكي به نقاشي علاقه مفرطي داشت با اينكه قاعدتا مي بايست به موسيقي علاقمندباشد .از زماني كه توانست ذغال با   قلم به دست گيرد به نقاشي كردن روي ستونها و ديوارهاي خانه شان پرداخت . تحصيلات ابتدايي وراهنمايي را در تهران گذراند و در سال 1319 از دبيرستان فارغ التحصيل شد وبا تاسيس داشكده هنر هاي زيبا در دانشگاه تهران جزء اولين دانشجويان رشته معماري ثبت نام كرد ودر سال 1323 تحصيلات خود را به اتمام رساند .در سال 1324 در مسابقه طرح آرامگاه بوعلي شركت كرد وطرح او بهترين طرح شناخته شد .سپس با صلاح ديد آندره گدار براي تكميل مطالعات خود به فرانسه رفت .حدود چهار سال بعد در سال 1328 همزمان با شروع ساخت مقبره بوعلي سينا به ايران بازگشت و درپنج سال بعد به   عنوان استاد معماري  مشغول تدريس شد .

همزمان با تدريس در دانشگده دفتر كار خود را در سال 1328 تاسيس كرد و در سال 1341 ه عنوان سومين ريييس دانشكده هنرهاي زيباي تهران انتخاب شد واز همين سال فعاليتهاي زيادي در دانشكده هنرهاي زيبا از جمله تاسيس سه رشته شهر سازي تئاتر و موسيقي انجام داد .

سيحون در سال 1980 ايران را ترك كرد و به ونكوور كانادا رفت .فعاليتهاي هوشنگ سيحون را ميتوان در معماري ونقاشي خلاصه كرد .او در سمينارها وسخنراني هاي متعددي در نقاط مختلف ايران و جهان شركت داشته و در نقاط

مختلف جهان آثار نقاشي او به صورت گروهي و انفرادي به نمايش گذاشته شده است .طرحهاي او در كتابي به نام نگاهي به ايران در پاريس در سال 1973 و مجموعه دستاورد زندگي حرفه اي او‌(معماري ونقاشي )در كتابي به نام هوشنگ سيحون در كانادا درسال 1999 به چاپ رسيده است .

كارنامه فعاليت معماري هوشنگ سيحون به قرارزير است :

سالهاي 1328 -1333

تهران :منزل و مطب دكتر فرهاد :منزل آقاي بابك :ساختمان پست فشار قوي :ساختمان اداري مركز برق و انبار هاي مربوط به تاسيسات برق :منزل سرلشگرفيروز :دفتر هوشنگ سيحون :و خوابگاهها وگاراژهاي آتش نشاني :ساختمان آرامگاه بوعلي در همدان .

سالهاي 1332 -1335

  منزل آقاي شيبان – دروس :منزل آقاي محمدي –تپه امانيه: منزل آ قاي مقدم –تپه امانيه : سازمان نقشه برداري كل كشور –جاده قديم كرج : آرامگاه نادر –مشهد : كارخانه يخ سازي و ريسندگي كورس – جاده شهر ري : كارخانه كانادا دراي –خيابان آزادي :پرورشگاه كودكان –خيابان ولي عصر :سينما آسيا –خيابان جمهوري

سالهاي -1335 -1340

سينما سا نترال –تهران :كارخانه كانادا دراي –آبادان : لابراتوارعبيدي وشركاء –جاده قديم شميران :منزل آقاي بشارت –الهيه :منزل آقاي فرازيان زرگنده :منزل دكتر كاظمي –شميران :منزل خانم ابتهاج –زعفرانيه :مجموعه ويلاهاي آقاسي پور- پاسداران :منزل اقاي هدايت –دروس :مجموع ويلاهاي ايپك چي – حصارك : كتابخانه مجلس شوراي ملي –با همكاري محسن فروغي –كيقباد ظفر بختيار –علي صادق :آرامگاه كمال الملك –نيشابور :آرمگاه خيام-نيشابور

سالهاي 1340-1345

تجديد بناي آرامگاه فردوسي –طوس :بناهاي اطراف آرامگاه فردوسي –طوس

سالهاي 1345-1350

منزل دولت آبادي –نياوران : ساختمان مركزي بانك سپه –تهران :منزل سيحون –دروس :ممجتمع آموزشي فرح –جاده آرامگاه :ضلع جديد بيمارستان ميثاقيه –تهران

ازسال 1350 به بعد

بازار چه مير چخماق يزد :منزل سيحون در كلكان در راه شمشك

پيشينه طرح ساخت مقبره ها

پس از كودتاي سوم اسفند ماه 1299در سال 1301 گروهي از رجال سياسي –فرهنگي وعلاقمند به هنر ايران براي حفظ ونگهداري و تعمير ساختمانهاي قديمي و به پاس حرمت يادگارها ومفاخر فرهنگي و هنري ايران گردهم آمده و جمعيتي به نام انجمن آثار ملي تشكيل دادند .

از اقدامات اوليه انجمن آثار ملي طرح ساخت مقبره حكيم ابوالقاسم فردوسي بود .كريم طاهرزاده بهزاد طرح آرامگاه فردوسي را پيشنهاد كرد و اين طرح در سال 1313 افتتاح شد .به علت نااشنايي سازندگان به فنون آزمايش خاك و محاسبه نكردن دقيق وبي اطلاعي از وضعيت آبهاي زيرزميني ناحيه طوس ساختمان ازهمان نخستين سالهاشروع به نشست كرد و پس از 30 سال هوشنگ سيحون با حفظ طرح اوليه والحاقات جديد بناي جديدي ساخت .

پس از برگزاري جشن هزاره فردوسي و آغاز جنگ جهاني دوم به علت عدم تامين اعتبار مالي تا سال 1323 انجمن آثار ملي عملا فعاليتي نداشت و در آذر 1323 فعاليت خود را ازنو آغاز كرد .دو اقدام اوليه انجمن آثار ملي در دوره دوم فعاليت خود توجه  به ساخت آرامگاه بوعلي سينا وآرامگاه سعدي طرح مشترك محسن فروغي وعلي صادقي به سال 1328 )بود .

 

 

 

 

 

 

 

 

بناهاي يادماني هوشنگ سيحون –قسمت دوم

آرامگاه بوعلي سينا در همدان

طرح ساخت آرامگاه بوعلي سينا به مناسبت هرازمين سال تولد بوعلي (1330) از اولين كارهاي دوره دوم فعاليت انجمن آثار ملي بود .

هيئت موسسان انجمن آثار ملي در سال 1334 با پيش فرض برتري تلفيق معماري قديم و جديد يك مسابقه معماري بين معماران آن دوره ترتيب داد كه با نظر مساعد گدارفروغي طرح هوشنگ سيحون به عنوان بهترين طرح برگزيده شد .جايزه بهترين طرح اجراي ساختمان بود .بعد از تصويب نهايي در سال 1326 انجمن آثارملي تصميم به ساخت مبقره ابن سينا گرفت به گزارش انجمن آثار ملي سيحون در آن زمان براي تكميل تحصيلات خود در پاريس به سر ميبرد و پس از آگاهي از تصميم انجمن در خرداد ماه 1327 طرح نهايي را كه در اصل به عنوان پايان نامه خود در پاريس ارا كرده بود به انجمن فرستاد.

درسال 1328 قرار داد ساخت مقبره به پيمانكار –شركت ابتهاج وشركاء-واگذار شد .مهمترين امتياز اين شركت استخدام مهندس پولاك    اهل كشور چك اسلواكي براي محاسبه و نظارت بر اجرءبود .ساخت مقبره از خردادهمان سال رسماشروع شد .

محمد تقي مصطفوي درباره ايده اصلي مقبره مي نويسد : '' اختلاف عمده كه برج آرمگاه بوعلي سينا با گنبد قابوس دارد دو چيزدارد:يكي اينكه به مناسبت موقعيت و محدود بودن فضاي آرامگاه بوعلي و همچنين توجه به ميزان مخارجي كه پيش بيني ميگشت ابعاد برج آرامگاه بوعلي نصف ابعاد گنبد قابوس در نظر گرفته شده است و در ابتداي امر چنين تصميمي نگرفته بودند لكن محذوراتي ...انجمن آثار ملي راوادار نمود كهاز اقاي مهندس سيحون طراح وناظر آرامگاه بخواهد كه ابعاد ساختمان را به نصف تقليل دهد .اختلاف عمده ديگر اينست كه فاصله بين ترك هاي آرامگاه بوعلي سينا باز و گشاده است در صورتي كه بناي گنبد قابوس از بنياد تا (بالا جزء) در ورودي وروزنه كوچكي در پايين گنبد هيچگونه منفذي به خارج ندارد و به سبك زمان دوران آن چون دخمه تاريك وفاقد روشنايي است و اين ابتكار يعني باز گذاردن فواصل تركها در برج آرامگاه بوعلي علاوه بر آنكه با وضع اقليمي همدان وباد هاي شديد آن سر زمين بسيار عمل به مورد وپسنديده تر از آنچه تصور ميرفت ساخته است . . .  . ''

سيحون در مورد ايده اصلي طرح چنين مينويسد :

اولين بناي يادبودي كه با طرح اينجانب بر پا شد بناي يادبود و آرامگاه واقع در همدان است كه 50 سال پيش ساخته شده است . بنا  براي مراسم هزاره بوعلي به وجود آمد كه توسط ((انجمن آثارملي ))سرپرستي مي شد .تمام عوامل بنا از اشكال هندسي و نمادين فراوان تشكيل شده وهر كدام مفهوم خاص خود را دارند.مربع پايه و اساس اين بنا است .خود آرامگاه در وسط تا لاري مربع شكل قرار گرفته كه پله مدور و پايه هاي دوازده گانه برج يادبود به دور دايره پله مزار را احاطه كرده اند .شكل بنا ازخارج داراي دو قسمت است يكي قسمت زيرين كه در بر گيرنده ورودي-مقبره –كتابخانه- تالار اجتماعات –وپذيرايي است وديگر قسمت بالا كه برج يادبود بنا است درميان باغي در اطراف آن قسمت زيرين بنا از طرف ورودي داراي ايواني است كه با ده ستون كه هر ستون علامت يك قرن است و ده قرن اشاره به هزاره بوعلي است .از طرف ديگر بوعلي دانشمندي است بلند پايه با دانشهاي متعدد فلسفه حكمت پزشكي موسيقي كيميا وغيره كه بعضي او رامتفكر دوازده دانش دانسته اند .

ستون بندي و ديوار پر در قسمت زيرين نماي اصلي اشاره اي است به معماري يونان قديم و برج دوازده ترك در بالا از طرفي اشاره به بناي  همزمان بوعلي يعني گنبد قابوس است و از طرف ديگر دانش هاي دوزاده گانه بوعلي را تداعي ميكند. همچنين فلسفه ايران را بر پايه فلسفه يونان نشان مي دهد. اين ايوان 10 ستوني و برج بتني باز مجموعاً در نما در داخل يك مربع بزرگ با ضلع 5/28 متر جا گرفته كه البته خود مربع ديده نمي شود ولي ضلع افقي آن كف زمين تا راس برج است و نماد انسان ايستاده با دستهاي گشاده را كه خود بوعلي است تداعي ميكند. يعني انساني در راه كمال و كمال دانش. همچنين از مشتقات اين مربع خطوط مهم نماد در منتهي اليع به دست ميايد. با دقت به جزييات اين بنا به توجه مي شود كه شكل مربع چه در نقشه و چه در نما به صورت مختلف به كار رفته است. از جمله در قسمت ورودي پنجره هاي كتابخانه و سالن اجتماع هر كدام داراي سه قسمت مربعي شكل هستند كه باز هم با شبكه هاي سنگي مربع به اجزاي كوچكتر تقسيم شده اند سقف ايوان در فاصله ستونها داراي فرورفتگي مربع شكل است. چراغها از اجزاي مربع ساخته شده است. تالار آرامگاه نقشه مربع دارد. خود سنگ مزار در داخل يك مربع مرمري جا گرفته در بالا مصطبه برج يادبود مربعي شكل است. استل برتري (مكعب چهارگوش) وسط آن مربع است و اقطارش در قسمت پوشش چهار مثلث به وجود آورده اند كه راس آنها بالاترين نقطه (( استل)) است. درهاي ورودي با جزييات بزرگ و كوچك مربع ساخته اند . به طور كلي بيش از 500 مربع با ابعاد و موقعيتهاي مختلف در اين بنا گنجيده شده كه قبلاً به خواص هندسي و نمادين آن اشاره كرديم. طراحي كه در سطح پاين يعني همكف و چه در سطح بالا كه تماماً خاكريز شده بر اساس باغ ايراني با سنگ آب يك پارچه از سنگ خارا و چشمه سارهاي مخصوص انجام گرفته است. ساختمان تماما از سنگ خاراي همدان و برج يادبود و پوشش ها تماما از بتن مسلح نمايان ساخته شده است.

مساحت اراضي مقبره حدود هفت هزار مترمربع است.طول بناي آرامگاه 64 متر و روبه خيابان بوعلي است و نماي آن از سنگ خارا پوشيده شده است . سطح حياط با سه پله سراسري به ايوان متصل است . ايوان به طول 30 متر و عرض 3 متر در شرق ساختمان قرار دارد. 10 ستوت به ارتفاع 1/4 متر به صورت كم و بيش مخروطي (قطر پايين ستونها 95 سانتي متر و در بالا 775 سانتي متر) ساخته شده است. نماي كلي ايوان يادآور معابد باستاني است و تمثيل عدد 10 براي هزاره ابن سينا طراحي شده است. ايوان با دري به ارتفاع 24/3 متر و عرض 9/1 متر به سراسري آرامگاه متصل است.طول سرسرا 8/8 متر و عرض آن 3/6 متر به ارتفاع 19/4 متر طراحي شده است. در طرف راست و چپ سرسرا سنگ قبر قديم ابوعلي سينا و ابوسعيد دخدوك بر روي پايه هايي از سنگ خارا قرار دارد.

محوطه اصلي مقبره چهارگوش و هر ضلع آن 5/11 متر و مساحت آن 5/132 مترمربع است. دوازده پايه برج آرامگاه در اين محوطه چهارگوش قرار دارد و قبر ابن سينا در ميان پايه هاي برج محصور است. در دو طرف سرسرا دو تالار قرار دارد يكي در جنوب كه تالار سخنراني و اجتماعات است. و يكي در شمال كه كتابخانه آرامگاه است. طول تالار كتابخانه 45/9 متر و عرض آن 75/5 متر است و بر ديوار شرقي آن سه پنجره به طول و عرض 88/1 متر طراحي و تعبيه شده است. در سمت غرب تالار كتابخانه مخزن كتاب به طول 45/9 متر و به عرض 15/2 متر طراحي شده است. در قسمت جنوب شرقي ساختمان پلكاني تعبيه شده است كه رو به جنوب بالا مي رود و پس از رسيدن به يك پاگرد رو به شمال يعني در جهت مخالف پلكان اول بالا مي رود و به محوطه بالاي آرامگاه مي رسد. اين پلكان 32 پله دارد.همچنين دو پلكان در سمت جنوب ساختمان و انتهاي جبهه اصلي بنا قرار گرفته كه هر كدام 34 پله دارد. اين سه پلكان به سطح فوقاني ساختمان منتهي مي شود. سطح فوقاني ساختمان به مساحت 1480 مترمربع با ديوارهايي به ارتفاع 85 سانتي متر و قطر 75 سانتي متر محصور و محدود شده است. برج دوازده ترك آرامگاه 23 متر از روي سقف مقبره و 5/28 متر از كف بنا ارتفاع دارد.

در وسط برج صندوق چهارگوش مفرغي كه نشانه و علامت بالاي مرقد است بر كف فوقاني آرامگاه نصب شده است. طول هر ضلع قسمت پايين اين صندوق 12/1 متر و طول هر ضلع قسمت بالاي آن 1 متر و ارتفاع آن 37 سانتي متر است. بر چهار بدنه آن كتيبه اي عربي به خط ثلث برجسته بسيار شيوا نوشته شده است كه درباره مرگ آدمي از نظر ابن سيناست.كتيبه بالا و ساير كتيبه هاي آرامگاه به خط ثلث آقاي احمد نجفي زنجاني نوشته شده است.

در سمت راست سرسراي مقبره لوح مرمري به خط نستعليق نصب شده كه سال اتمام ساختمان را 1370 قمري و 1330 شمسي ذكر كرده است.

پس از سال 1349 شهرداري همدان با واگذار كردن چند قطعه زمين به آرامگاه و طراحي باغچه ها ميدانگاهي با فضاي سبز به وجود آورد. در سال 1350 ساختمانهاي جديدي در جنوب آرامگاه شامل دو اتاق براي دفتر گلخانه- اتاق فروش بليت- انبار- مهمانسرا ( دو اتاق با سرويس بهداشتي) با نماي سنگ گرانيت به مجموعه اضافه شد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

آرامگاه نادر شاه در طوس

در ادامه ساخت و سازهاي انجمن آثار ملي طرح مقبره نادرشاه در اسفند ماه 1333 به مسابقه گذارده شد. در مرداد ماه 1334 طرح هوشنگ سيحون برنده مسابقه اعلام شد. طرح هوشنگ سيحون در جلسه آبان 1334 شوراي هنرهاي زيباي دانشگاه تهران به سرپرستي محسن فروغي تاييد و براي ساخت به انجمن آثار ملي معرفي گرديد. همزمان با ساخت مقبره طرح مجسمه نادر شاه به استاد ابوالحسن صديقي سفارش داده شد. طبق گزارش انجمن آثار ملي صديقي وظف شد مجسمه نادر شاه سوار بر اسب را در محل مشخص شده در طرح هوشنگ سيحون نصب كند.

انجمن آثار ملي بعد از بررسي مناقصه شركتهاي پيمانكاري در مهر 1335 عمليات ساختماني بناي آرامگاه نادر و عمارت فرعي و محوطه سازي آن را به شركت ساختماني كا . ژ.ت واگذار كرد.

بناي آرامگاه از قسمت مركزي يعني محل تدفين نادرشاه و دو تالار موزه به نام موزه اسلحه دوره هاي مختلف تاريخ ايران و ديگري موزه اسلحه و آثار مربوط به دوران نادر شاه تشكيل شده است.

سيحون در مورد ايده اصلي طرح مقبره نادر مي نويسد:

" بناي يادبود ديگر ساختمان آرامگاه نادر شاه است در مشهد شامل تالار،مقبره دو موزه يكي براي جنگ افزار زمان نادر و يكي جهت اسلحه زمان قبل از نادر و برج مرتفعي براي برپا كردن مجموعة مجسمه نادر سوار بر اسب  و قزلباشها كه اشاره به سپاهيان نادر است. اين ساختمان بر اساس دو شكل اصلي هندسي يعني مربع و مثلث طراحي شده است و طرح راهنما مبناي آن را تشكيل مي دهد كه 42 سال پيش در مشهد و كلاً از سنگ خارا ي مشهد  با قطعات بزرگ اشاره به صلابت و عظمت نادرشاه بوجود آمده است.

تالار آرامگاه به شكل مربع از دو ديوار قرمز رنگ سنگي بسته و دو قسمت ستون بندي باز تشكيل شده است كه سنگ مزار نادر در گوشة اين مربع در پناه دو ديوار جا دارد و به طرف بيرون نگاه مي كند. اين زاويه و پناه و باز بودن تالار حالت صحنة جنگ و دفاع و حمله را  تداعي مي كند. رنگ قرمز دو ديوار بمفهوم جنگ است و برجستگيهاي با ابعاد متفاوت سنگي كه از دو ديوار بيرون آمده اند نبردهاي مختلف نادر را نشان مي دهد. ستونهاي اطراف تالار از نقشة مربعهاي قاعده و بالاي ستون به ترتيبي كه 45 درجه نسبت به هم چرخش دارند.طرح شده كه در نتيجه 8 مثلث با 4 قاعده در بالا و 4 قاعده در پايين نشانة از كلاه نادر است. 16 عدد آنها به ارتفاع 26/2  متر و 2 تاي ديگر به ارتفاع متجاوز از 4 متر يكپارچه از سنگ خارا تراشيده شده اند. در قسمت نماي ورودي طرف چپ يك بدنه موزة بزرگ است و سمت راست پايه برج مانند  مجسمه ها قرار دارد كه يك قرنيز سنگي از اين ضمن پوشش ورودي اصلي اين دو را بهم وصل مي كند برج پايه و مجموعه مجسمه با هم طرح شده اند به ترتيبي كه حالت ديناميك و حمله و يورش را مجسم مي كنند و نيز نامبرده از طرف برج مجسمه به طرف موزه  حركت صعودي دارد كه همچنين به تبعيت از مجموعه برج و مجسمه ها حالت ديناميك و جهشي جنگ را تداعي مي كند ابتكار اين قرنيز  در اين است كه در پوشش مابي دو ستون تكنيك ساده شده و مدرن طاقهاي روي قديم بكار رفته است. بدين معني كه آجر يا سنگ كليدي يا تاج كه بالاي قوس تعبيه مي شد و فشارهاي طاق از اطراف آن به دو طرف يعني پايه ها منتقل مي شدند به يك قطعه سنگ مثلثي و بقيه به دو قطعه سنگ در طرفين خلاصه شده اند و طاق قوسي تبديل به طاق مستقيم و تراز شده است .  مثلثهاي كليدي تمامي متساوي الاضلاع و بقيه نيز مثلثهاي قائم الزاويه هستند  كه در بالا بصورت مورب برش خورده اند همين طرز كار عيناً در داخل تالار آرامگاه نيز عمل شده است. همچنين در نماي حد فاصل بين مجسمه و موزه كوچك مجموعه بنا طوري ساخته شده كه بخصوص در نماي اصلي برجستگي نباشد يعني ابزار كاريها و تراش سنگها  تماماً از داخل باشند و اين بمنظور ايجاد قدرت تجسمي  و تصويري بيشتر است. فقط در قسمت موزة كوچك سه ناودان عظيم سنگي از متن بيرون آورده اند كه بيشتر جنبة زيبايي دارند .

بنا كلاً روي سكوي كه از كف زمين در حدود دو متر بالاتر است قرار گرفته است .در نماي ورودي به طرف چپ نزديك موزه بزرگ روي تراس  يك حوضچه با سنگ آب يكپارچه از خارا ساخته شده است.سنگ آب از بالا شكل يك مثلث متساوي الاضلاع را دارد  و از نماهاي شش مثلث بزرگ و كوچك يك در ميان حجم آنرا بوجود آورده اند.

پوشش بنا تماما از بتن مسلح نمايان انجام شده است. در تالار آرامگاه يك پوشش مربع شكل بزرگ با تراشهاي مثلثي از داخل و بيرون  و مرتفع تر از قسمتهاي ديگر طوري ساخته شده كه 4 مثلث بزرگ مشرف به ستونهاي هشتگانه داخل تالار با نقش هندسي مخصوص از سنگ مرمر نازك يزد نور زرد رنگ ملايمي به داخل آرامگاه پخش مي كند. درهاي فلزي داخل براي موزه ها و فضاي زير برج و همچنين نرده هاي دورتا دور باغ شكل تبرزين نادر را تداعي مي كند.

 براي طراحي باغ نيز از اشكال مربع و مثلث استفاده شده. آب ريزها و حوضها و جوبيارها همه بر پايه باغ ايراني طراحي شده . در يك گوشة باغ بناهاي فرعي  براي تالارهاي اجتماع و كتابخانه و سرويس و گلخانه در نظر گرفته شده كه در حال هماهنگي  با خود بناي آرامگاه مي باشد. مجموعه مجسمه ها توسط آقاي ابوالحسن صديقي در روم ساخته و برنز ريخته شده اند .

 مساحت كلي آرامگاه و باغ حدود 14 هزار مترمربع است. باغ از چهار طرف به چهار خيابان متصل است و ديواري با سنگ گرانيت و با تلفيق نرده هاي آهني به نقش تبرزين دور مقبره كشيده شده است.

بناي اصلي آرامگاه به مساحت 12 هزار مترمربع  سه ايوان شرقي جنوبي و غربي متصل به يكديگر و سه راهرو و پله دارد. اصل بنا 4 قسمت دارد: تالاري به طول و عرض 5/15 در 4/8 متر  كه هفت پنجره بزرگ بطرف جنوب دارد فضاي اصلي مقبره 15در15 متر و دو طرف آن به عرض تقريبي 4 متر و ارتفاع 5/2 متر است . 16 ستون يكپارچه سنگي به ارتفاع 26/2 متر در اطراف مقبره قرار دارد.سقف مقبره بيش از 6 متر ارتفاع دارد . قبر نادر در گوشه آن قرار گرفته و ديوار اطراف مقبره از مرمر قرمز رنگ ساخته شده است.

قسمت سوم برجي است كه در زاويه شمال شرقي بناي اصلي قرار گرفته و با دو ستون سنگي يكپارچه به ارتفاع 09/4 متر به بناي اصلي اتصال دارد. ارتفاع برج 5/12 متر و طول و عرض پايين آن 5/9 در 5/5 متر و بالاي آن به طول و عرض متوسط 8/4 متر است.

به گزارش انجمن آثار ملي در آبان 1335 استاد ابوالحسن صديقي تعهد كرد مجسمه گچي نادر را آماده كند و براي ساخت مجسمه برنزي به ايتاليا بفرستد تا مؤسسه ايتاليايي BRUNI در رم ساخته مجسمه برنزي را به انجام رساند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 آرامگاه خيام در نبشابور:

در مرداد 1335 انجمن آثار ملي در نامة به مهندس سيحون نوشت كه وضع بناي موجود آرامگاه خيام متناسب با شخصيت علمي و هنري خيام نيست و انجمن در نظر دارد در اين مورد اقداماتي بعمل آورد از سيحون خواسته شد  طرح و نقشة جديدي متناسب با شخصيت خيام طراحي كند. سيحون و حسين جودت ( ناظر ساخت و سازهاي انجمن) پس از بازديد از مكان در نامه به انجمن چنين گزارش دادند:

" . . . راجع به مقبره خيام بطوريكه ملاحظه فرموده اند محل آن فعلاً چسبيده به بقعه امامزاده محروق مي باشد و هرگونه عملي در اين محل نمي تواند استقلال و برجستگي  به مقبرة خيام بدهد و لازم است كه محل جديدي در همان محوطه در نظر گرفته شود. با مطالعاتي در اين قسمت بعمل آمد محل آرامگاه تعيين گرديد و كروكي لازم نيز متناسب با محل جديد تهيه گرديد تا در صورتيكه مورد موافقت باشد نقشه هاي تكميلي و صورت برآورد و هزينه آن تقديم گردد." محل جديد آرامگاه سيحون در (( گوشة شمالي باغ))  مورد تأييد انجمن قرار گرفت و در پي آن طرح پيشنهادي سيحون در 1337 به دانشگاه هنرهاي زيبايي دانشگاه تهران فرستاده شد. مهندس محسن فروغي رئيس دانشكده هنرهاي زيبا در نامه به انجمن چنين گزارش داد:

" طرحي كه توسط آقاي مهندس هوشنگ سيحون استاد اين دانشگاه براي آرامگاه حكيم عمر خيام تهيه شده است و (( ماكتهاي)) مربوط به آن مورد دقت قرار گرفت  و از طرف آقاي سيحون دربارة آن توضيحات كافي داده شد. با توجه به اين نكته كه تهيه در طرح مزبور از سبك معماري ايراني حداكثر استفاده بعمل آمده اين نقشه چه از لحاظ اصول فن معماري و چه از نظر سبك براي آرامگاه حكيم بزرگ ايران كاملاً متناسب است."

بعد از گزارش فروغي به انجمن سيحون  در اسفند 1337 متعهد شد نقشه هاي قطعي و نقشه هاي اجزاي كار را شامل مقبره اصلي – سكوبندي اطراف و آب نماها و بناهاي تابعه آن و همچنين نظارت كار  را هر چه زودتر براي ساخت مقبره به انجمن تحويل دهد.

سيحون مشخصات فني بنا را چنين توضيح مي دهد: "  استخوان بندي بناي فلزي و داراي روكش آلومنيم خواهد بود در قسمت سقف نوعي شيشه هاي ضخيم الوان و در متن قسمت بدنه با كاشي پشت رو تزئين خواهد شد زيرسازي بنا با بتن و كرسي و پله ها با سنگ گرانيت و بدنة ديوار مجاور آب نماها با سنگ تراورتن و سنگ روي قبر از سنگ سياه مشهد خواهد بود."

شركت ساختماني كا.ژ.ت  در 1337 به انجمن اطلاع داد حاضر است مسئوليت ساخت كار را با در نظر گرفتن نظريات سيحون بعهده گيرد و ساختمان آرامگاه خيام را بدون عيب و نقص به اجرا در آورد.

سيحون و حسين جودت نيز اعلام كردند:

" در اوليه ساختمان خيام با استخوان بندي فلزي تهيه گرديد و در نظر بود كه رو كار آن با آلومينيوم پوشيده شود پس از مراجعه به اهل فن معلوم شد روكش آلومينيوم بر فلز آثار نامطلوبي از لحاظ تركيبات شيميايي دارد . از اين رو تصميم گرفته شد كه كار با بتون ظريف اجرا گردد و ارتفاع آرامگاه نيز از 12 متر به 22 متر ترقي داده شود تا عظمت بيشتري پيدا كند ."

 

 

 

منابع:

1-مجله معمار,شماره 28

2-www.avad.blogfa.com

 

+ نوشته شده در  ساعت   توسط م.محمدی  |