پاچنگ

www.pachng@gmail.com

بازشو

با سلام خدمت دوستان یک سری مطلب می خواستم در مورد بازشو ها هرچی تو اینترنت گشتم چیز قابل توجهی پیدا نکردم تصمیم گرفتم خودم دست به کار بشم و از دانسته هایم کمک  بگیرم اینم  نتیجش خواهشمندم کمکم کمید تا بتوانم این مطالب را پر محتوا تر ارائه بدهم.ممنون از شما دوستان

(تصاویرشو بعدا آپلود میکنم)

000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000

به نام خدا

 

 

بازشو ها

 

 

از زمانی که انسان به ساخت سر پناه پرداخت متوجه اهمیت بازشو ها یا همان درب و پنجره ها شد که تا چه اندازه می تواند در بهبود شرایط زندگی در مکان های مختلف زندگی به او کمک کند از این رو او سعی در ساخت بازشوهای متناسب با موقعیت های متفاوت خود شد. شرایطی که بر نحوه ساخت،اندازه و شکل ظاهری بازشو ها تاثیر گذار بود عبارتند از:

1- شرایط اقلیمی    2- شرایط فرهنگی   3- شرایط اجتماعی

و ما در اینجا به بحث در مورد بازشو ها وتاثیرشرایط اقلیمی بر آنها  می پردازیم.

 

*     اقلیم گرم و خشک،سرد و خشک

 

ایران به دلیل واقع شدن در منطقه معتدال جغرافیای زمین دارای اقلیم های مختلفی است که یکی از آن ها اقلیم گرم وخشک و سرد و خشک  است که در حال حاضر  بیشترین مساحت کشور ایران را در بر گرفته است و همچنین معماری این دو منطقه بسیار به هم نزدیک است و ما برای شروع از این برتری استفاده میکنیم.

 

ü     فرم ساختمان در رابطه با اقلیم

در تعیین مناسب ترین فرم ساختمان باید به این نکته توجه نمود که بهترین شکل ساختمان شکلی است که کمترین مقدار حرارت را از دست بدهد و در تابستان نیز کمترین مقدار حرارت را از آفتاب و محیط اطرافش کسب نماید. در این رابطه ساختمانی با پلان مربع بهترین فرم شناخته شده است. این عقیده بر اساس این واقعیت قرار دارد که چنین شکلی کمترین سطح خارجی را در برابر بیشترین حجم ارائه من نماید. البته این عقیده در مورد ساختمانهای قدیمی که عموماً پنجره هایی کوچک داشته و به همین دلیل نفوذ آفتاب بداخل آنها قابل چشم پوشی است صادق می باشد. اما در مورد ساختمانهای معاصر با قسمت های شیشه خور بزرگ نمی توان چنین حکمی صادر نمود.  (تصویر شماره 1)

ü     ویژگی های معماری بومی مناطق گرم و خشک

ساکنان مناطق گرم و خشک با اتخاذ تدابیر ذیل به مشکلات آب و هوایی این مناطق فائق می آمدند. 1) بطور کلی ساختمانهای اینگونه مناطق با مصالحی از قبیل خشت و گل که ظرفیت حرارتی زیادی دارند بنا شده اند. 2) پلان ساختمانها تا حد امکان متراکم و فشرده بوده و کوشش گردیده تا آنجا که ممکن است سطح خارجی ساختمانها به نسبت حجم آنها کم باشد( تصویر 2)

. 3) معمولاً ساختمانها در بافتهای متراکم و مجموعه های بسیار فشرده بنا گردیده اند بدین شکل کوشش شده است تا بیشترین سایه ممکن بر سطوح خارجی ایجاد گردد. 4) در بیشتر نواحی اینگونه مناطق بدلیل کمبود بارندگی و در نتیجه کمبود چوب سقف ساختمانها به شکل خرپشته، طاق یا گنبد و بدون هیچگونه اسکلت و از خشت خام و گل ساخته شده است. 5) به منظور تقلیل هر چه بیشتر حرارت ایجاد شده در دیوارها در اثر تابش آفتاب بر آنها، معمولاً سطوح خارجی سفیدکاری شده است. 6) تعداد و مساحت پنجره ساختمانها در اینگونه مناطق به حداقل ممکن کاهش داده شده است و پنجره ها در قسمت های فوقانی دیوارها نصب شده اند. 7) در مناطق گرم و خشک از ایجاد کوران و ورود هوای خارجی به داخل ساختمان از طریق پنجره ها یا قسمت های باز شو جلوگیری بعمل می آید. کوچک بودن پنجره (تصویر شماره 3)

 8) استفاده از حیاط های داخلی مشجر و معطوف نمودن فضاهای زندگی به این حیاطها یکی از عمده ترین مشخصات معماری در مناطق گرم و خشک است. 9) جهت استقرار ساختمانها در این مناطق، جنوبی یا جنوب شرقی است. این جهت از نظر کنترل و به حداقل رساندن نفوذ گرمای ناشی از تابش آفتاب در بعد از ظهر بداخل ساختمان مناسب ترین جهت می باشد.

ü     نیاز به تهویه ساختمان در اقلیم گرم و خشک

در مناطق گرم و خشک ضروری است که میزان تهویه روز را به حداقل ممکن رساند، به حدی که بتوان از کثیف شدن هوای داخلی جلوگیری نمود، اگر چه راه حل هایی که در معماری بومی و سنتی این مناطق بوجود آمده است امکان استفاده از تهویه طبیعی را تحت شرایط فوق مهیا نموده است. در این گونه مناطق بدلیل اینکه میتوان در عصر پنجره ها را کاملاً باز نموده و بدین طریق میزان کثیف شدن هوا در داخل را کاهش داد. میزان تهویه مورد نیاز در روز ممکن است حتی از میزان تهویه در مناطق سرد کمتر باشد. در عصر و شب این مناطق که هوای خارج معمولاً خنک تر از هوای داخل ساختمان است میتوان با ایجاد کوران در داخل ساختمان از تأثیر گرمی سطوح داخل دیوارها ، که در این هنگام گرمای سطوح خارجی به آنها انتقال یافته است و کاملاً گرم هستند در هوای داخلی و در نتیجه گرم شدن هوای داخل ساختمان جلوگیری نمود در این مناطق چون هوا در عصر و شب تقریباً خنک است سرعتی در حدود یک متر بر ثانیه برای جریان هوا در داخل کافی میباشد.

 

ü     سایه بان 

سایه بان ها ممکن است اثرات گوناگونی از قبیل کنترل تابش مستقیم آفتاب بداخل ( بطور مداوم یا در مواقع مشخص ) ، کنترل نور، منظره و تهویه طبیعی داشته باشند. اهمیت این اثرات به موقعیت و نوع ساختمان بستگی دارد. مثلاً در یک منزل مسکونی ممکن است نفوذ تابش مستقیم آفتاب بداخل در زمستان ضروری و در تابستان غیر ضروری باشد. اما در یک کلاس درس ممکن است تابش مستقیم آفتاب بداخل در تمام فصول ناراحت کنند باشد. از طرف دیگر در مناطق سرد هدف اصلی اینست که تا آنجا که امکان دارد از تابش مستقیم آفتاب بداخل، برای استفاده از نور و گرمای طبیعی خورشید، استفاده نمود. اما در مناطق گرم، کوشش میگردد تا آنجا که ممکن است از تابش مستقیم آفتاب بداخل جلوگیری شود.

 

 

ü     سایه بانهای متحرک و ثابت

سایه بان های متحرک و قابل کنترل می توانند بنا به ضرورت، انتقال نور و گرمای خورشید را به نحو دلخواه کنترل نمایند. اما سایه بان های ثابت عملکرد مشخصی دارند که این عملکرد به جهت و شکل هندسی ساختمان و هم چنین تغییر موقعیت خورشید در فصول مختلف بستگی دارد.

(تصویر شماره 4)

 

ü     تأ ثیر جهت پنجره

 تأثیر جهت پنجره در دمای هوای داخلی یک اطاق بمقدار زیادی به وضعیت تهویه طبیعی در آن اطاق و وضعیت سایه بان پنجره بستگی دارد. تأثیر سایه بان ایجاد سایه بر روی پنجره ها یا یک دیوار شیشه ای از تابش مستقیم آفتاب به سطح شیشه جلوگیری نموده و در نتیجه حرارت ایجاد شده، ناشی از تابش آفتاب، در فضای پشت شیشه بمقدار قابل ملاحظه ای کاهش می یابد. مقدار این تقلیل حرارت به محل سایه ایجاد شده بستگی دارد. وقتی سایه بر سطح خارجی شیشه ایجاد شود، چون انتقال حرارت در چنین حالتی بشکل هدایت و تابش خواهد بود و انتقال حرارت به شکل هدایت به ندرت از شیشه انجام می شود و نیز اجسام شفاف اشعه با طول موج بلند را از خود عور نمی دهند، مقدار بسیار کمی از انرژی حرارتی خورشید به فضای پشت شیشه انتقال می یابد.

(تصویر شماره 5)

 

ü     تابش آفتاب بر پنجره

پنجره های یک ساختمان در تغییر دمای هوای داخل آن تاثیر فراوانی دارند، مخصوصاً وقتی آفتاب بطور مستقیم بداخل بتابد اثر حرارتی پنجره خیلی بیشتر از دیوارها بوده و فضای داخلی بلافاصله پس دریافت تابش مستقیم آفتاب گرم میشود. در صورتیکه ساختمان از مصالح ساختمای سبک ساخته شده باشد این افزایش گرما بیشتر محسوس خواهد بود. یکی از ویژگی های معماری مدرن استفاده زیاد از سطوح شیشه ای در ساختمان است. این موضوع و همچنین استفاده روز افزون از مصالح ساختمانی سبک باعث گردیده تغییر قابل ملاحظه ای در رابطه بین وضعیت هوای داخلی یک ساختمان و هوای محیط اطافش بوجود آمده و در تابستان گرمای بیش از حد در فضای داخلی اکثر ساختمانها حتی در مناطق معتدل و سرد ایجاد شود

(تصویر شماره 6)

 

 

*    اقلیم معتدل و مرطوب

این قلیم بیشتر در شمال کشور دیده میشود و بر خلاف دو اقلیم قبل است که در ادامه تفاوت هایشان رامورد بررسی قرار خواهیم داد.

اولین نکته ایی که میتوان به آن اشاره کرد گسسته سازی اقلیم معتل ومرطوب است بر خلاف اقلیم مناطق گرم وسرد که دارای بافتی متراکم است.(تصویر شماره 7)

گفتیم که در مناطق گرم ویا سرد باید بازشو ها را به گونه ای انتخاب کرد که :

1-    زیاد آفتاب گیر نباشد

2-    تهویه در روز زیاد اتفاق نیافتد و ...

اما در مناطق معتدل و مرطوب باید بازشو ها را به گونه ایی انتخاب کرد که بیشترین جریان هوا را در داخل ساختمان داشته باشیم و بیشترین نور را در طول روز وارد فضا کنیم چرا که در این مناطق رطوبت هوا زیاد بوده و باید این رطوبت هوا را از داخل فضای ساختمان خارج کم کرد به دلیل این که رطوبت زیاد هم باعث به وجود آمدن بسیار از بیماری ها برای انسان است و هم به لوازم و وسائل داخل ساختمان در مرور زمان صدماتی وارد کند.

به همین جهت پنجره ها را بزرگ و در اطراف ساختمان اجرا میکنند تا باعث شود در طول روز  آفتاب بیشتری وارد ساختمان شود و هم هوای داخل ساختمان در جریان باشد که باعث کم شدن رطوبت داخل شود.(تصویر شماره 8)

همانگونه که می دانید نور خورشید پس از برخورد به شیشه و عبور از آن طول موجش تغییر کرده و نمیتواند از شیشه عبور کند(اثر گلخانه ای)و میتوان از این خاصیت استفاده کرد، پس از گذشت روز و فرارسیدن شب  از اثرات گرمای روز استفاده کرد.

در این مناطق بازشو ها را به گونه ایی می سازند که بتوان به اطراف(دور تا دور)ساختمان به راحتی دسترسی داشت همانگونه که قبلا هم اشاره کردیم در این مناطق خانه ها را بصورت منفرد و جداگانه می سازند به همین جهت باید حداقل در دو سمت خانه بازشو قرار داشته باشد تا دسترسی ها را آسان تر کند.

(تصویر شماره 9)

*    اقلیم گرم و مرطوب

اقلیم گرم ومرطوب در جنوب ایران است.با توجه به اینکه این اقلیم هم دارای هوای بسیار گرمی است و هم دارای رطوبت نسبتاًبالایی است باید با استفاده از بازشو های مناسب امکان تهویه هواو ممانعت از ورود نور خورشید به داخل میسر ساخت.

ساختمن سازی در این مناطق به گونه ایی است که نه کاملا متراکم ونه کاملا گسسته است و ساختمان ها را بگونه ایی می سازند تا بازشو ها در جهتی قرار گیرند که بهترین جریان هوا را به داخل هدایت و در عین حال از وررود نور خورشید نیز جلو گیری به عمل آید.

در این اقلیم و اقلیم های مشابه سعی در آن می شود که از ساخت پنجره در جهتی که تابش بیشتراست صرف نظر شود اما اگر به ناچار مجبور با ساخت شوند بازشو ها را در بالای دیوار و زیر سقف به صورت طولی و با عرض کم می سازند

در این مناطق معمولا از دو سمت ساختمان بازشو در نظر می گیرند.

اما بازشو هایی که در جهت مخالف تابش قرار دارند را بزرگ مسازند و این نکته در مناطق گرم و خشک،سرد و خشک نیز مشاهده می شوند.

نمونه ای از این بازشو های بزرگ را که میتوان نام برد بدین شرح اند:

1- سه دری     2- پنج دری     3- اتاق ارسی

این اتاق ها به دلیل اینکه دارای بازشو هایی با تعداد دو ، سه ویا پنج  هستند بدین نام معروف شده اند . کاربرد این بازشو ها هم برای تهویه بهتر فضا بوده چون معمولا این بازشو ها سمت حیاط که دارای باغچه و درخت بوده و محیطی که آفتاب گیر نبوده ساخته می شده.

و همچنین تامین نور محیط به واسطه بزرگ بودن این بازشو ها.

نکته ایی که در اینجا حائض اهمیت است این است که این بازشو ها چوبی و با شبکه بندی های کوچک زیر هندسی که در بین آنها شیشه های رنگی قرار گرفته تا علاوه بر زیبایی از ورود گرمایی که به واسطه نور خورشید است جلوگیری کند.(تصویر شماره 10)

و در نهایت بازشو ها می توانند مهمترین عامل تامین نور و تهویه و تنظیم شرایط محیط زندگی ما باشد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

منبع و ماخذ:

آشنایی با معماری ایرانی تالیف دکتر محمد کریم پیرنیا

اقلیم شناسی ایران تالیف دکتر وحید قبادیان

اقلیم ومعماری مرتضی کسمایی

 (هرگونه کپی برداری تنها با نام وبلاگ معماران پاچنگ مجاز می باشد)

 

 

 

 

 

 

 

+ نوشته شده در  ساعت   توسط م.محمدی  |